در قرآن ماده «ف ط ر» مکرر آمده است، مانند: «فطرهن»[۱]، «فاطر السماوات و الارض»[۲]، «اذا السماء انفطرت»[۳] ، «منفطر به»[۴] و … که همه جا در مفهوم این کلمه، ابداع و آفرینش بدون سابقه مشاهده میشود. خود لغت «فطرت» فقط در یک آیه در مورد انسان و دین آمده است «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَهَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّه»[۵] با توجه به این که وزن «فعله» در زبان عربی دلالت بر نوع و چگونگی دارد، جمله فِطْرَهَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا یعنی آن گونه خاصی از آفرینش که خدا به انسان داده، و لذا فطرت انسان یعنی «ویژگیهایی در اصل خلقت و آفرینش انسان».
ابنعباس میگوید : من معنی فطرت را در قرآن نفهمیده بودم تا اینکه مشاهده کردم که دو اعرابی درباره چاه آبی دعوا داشتند و یکی از آنها گفت: «انی فطرتها»، یعنی من ابتدا آن چاه را حفر کردم . از اینجا فهمیدم که فطرت یعنی خلقت صد در صد ابتدایی در انسان که در غیر انسان سابقه ندارد (مطهری،۱۳۶۹،ص۱۸).
ویژگیهای ذاتی در اشیای بیجان و یا نباتات را «طبیعت» یا «طبع» مینامیم، مثلا میگوییم طبع اکسیژن این است که قابل احتراق میباشد. البته واژه طبیعت را در حیوانات و انسانها هم بکار میبریم، ولی در جنبههایی که با بیجان ها مشترکند. لغت غریزه بیشتر در مورد حیوانات و کمتر در مورد انسان به کار میرود، ولی در مورد جماد و نبات به هیچ وجه بکار برده نمیشود. البته ماهیت غریزه کاملا روشن نیست ولی همین قدر میدانیم که یک حالت نیمهآگاهانه و غیراکتسابی است که راهنمای حیوانات در زندگیشان میباشد. این حالت در انسانها نیز تا حدی وجود دارد. در مورد امیال غریزی، انسان به خود میل یک نوع آگاهی حضوری دارد، اما به خود این آگاهی کوچکترین توجه و علمی ندارد و به خاطر همین است که گفتیم غریزه حالتی نیمهآگاهانه است.
اما لغت فطرت فقط در مورد انسان بکار برده میشود. فطرت نیز مانند طبیعت و غریزه، یک امر تکوینی و غیراکتسابی است، اما از غریزه آگاهانهتر است، یعنی انسان یک سلسله فطریات دارد و می داند که چنین فطریاتی دارد. فرق دیگر فطریات با غریزه این است که غریزه در حدود مسائل مادی زندگی حیوانی است، اما فطریات مربوط به مسائل ماورای حیوانی است (مطهری، ۱۳۶۹، صص۲۹-۳۰).
[۱]سوره مبارکه انبیاء، آیه ۵۶
[۲] سوره مبارکه فاطر، آیه ۱
[۳] سوره مبارکه انفطار، آیه ۱
[۴] سوره مبارکه مزمل، آیه ۱۸
[۵] سوره مبارکه روم، آیه ۳۰
سوال اصلی و اساسی که در این رابطه برای پژوهش مطرح می باشد این است که:
سولات فرعی:

برچسب:
نویسنده: doni